‘Onze planner kreeg het zweet op het voorhoofd toen ik iemand voor 36 uur had aangenomen. Je kan niet zeggen: kom maar zeven dagen werken’.
Een veelzeggende uitspraak van een manager uit de wijkverpleging, die waarschijnlijk velen in deze tak van zorg bekend voorkomt. Want hier bestaat een structureel spanningsveld tussen enerzijds grote, groeiende personeelstekorten en anderzijds medewerkers die vaak vastzitten in kleine deeltijdbanen. In dit artikel lees je wat we leerden van vijf jaar werk in de wijkverpleging. We sluiten af met de belangrijkste lessen.
In de wijkverpleging loopt het personeelstekort de komende jaren op van 7.200 medewerkers nu, tot 37.500 in 2035. Tegelijkertijd hebben medewerkers in de wijk gemiddeld de kleinste contracten van de hele zorg: 21,2 uur per week (deeltijdfactor 0,59). Opvallend genoeg is de deeltijdfactor in de ouderenzorg in de afgelopen 10 jaar zelfs gedaald van 0,62 naar 0,59. Terwijl onderzoek van Het Potentieel Pakken (2024) laat zien dat 41% van de medewerkers er juist voor open staat om meer uren te werken. Zij stellen dan echter wel voorwaarden, met op nummer één dat de extra uren goed gecombineerd kunnen worden met de thuissituatie.
Onvoorspelbare roosters
Wat dan zeker niet helpt zijn de roosters en opkomsten: minder dan de helft van de zorgmedewerkers denkt dat een groter contract met een gezond rooster mogelijk is binnen hun organisatie (Het Potentieel Pakken, 2024). Daar hebben ze vaak gegronde redenen voor. De zorgvraag piekt in de ochtend en de avond, en dat leidt in de praktijk tot korte diensten. De gemiddelde dienstduur in de wijkverpleging is 5,5 uur, en bijna 70% van de diensten is korter dan 5,5 uur (Het Potentieel Pakken, 2026). Dit vertaalt zich door in ongezonde roosters, met veel opkomstmomenten, onvoorspelbaarheid en hoge ervaren werkdruk. Het rooster is zelfs regelmatig een reden voor zorgmedewerkers om hun werkgever, of zelfs de zorgsector, te verlaten (Nivel, 2023).
‘Wij hebben medewerkers die hebben gevraagd of ze van 28 naar 24 uur in hun contract kunnen omdat het qua rooster niet past. Dat is heel jammer.’
– Planner, regio Utrecht
‘Er is bij ons iemand op zoek naar een nieuwe baan omdat diegene zoveel korte diensten draaien. De korte diensten zijn soms maar 3 of 4 uur. Een nieuwe medewerker is daardoor na drie weken al aan het shoppen naar een andere functie.’
– Leidinggevende, regio Rotterdam-Rijnmond
Met dat uitgangspunt hebben we onze roosteraanpak voor de wijkverpleging ontwikkeld. De afgelopen jaren hebben we met tientallen organisaties samengewerkt aan hun planning en roostering. Door hen één op één te ondersteunen of met ons RoosterBooster programma, ontwikkeld met ondersteuning van Goldschmeding Foundation, dat we binnen vier regio’s hebben uitgevoerd.
Met deze aanpak helpen we teams om toe te werken naar fijnere roosters. Vaak is het maken van langere diensten daartoe de sleutel. Dit vermindert het aantal opkomsten en brengt meer rust en stabiliteit in de roosters. We werken daarbij op basis van data en feiten, en gaan voorbij meningen en overtuigingen. Ook betrekken de teams zorgvuldig in dit proces – zij komen tenslotte achter de voordeur bij de cliënten. Maar om langere diensten te maken, is het essentieel om de huidige manier van werken kritisch onder de loep te nemen.
Patronen doorbreken
Bijvoorbeeld door te kijken naar de cliëntplanning: moet iedereen ’s ochtends vóór 10 uur geholpen worden, met als gevolg dat we heel veel medewerkers op hetzelfde moment nodig hebben? Of moeten we keuzes maken, en alleen de zorg die daadwerkelijk aan een tijd gebonden is in de ochtend doen, waardoor je met minder medewerkers op kunt starten. Zij kunnen ook in de middag worden ingezet, mits je dus goed kijkt naar welke zorgmomenten naar een later tijdstip kunnen verschuiven. Maar dit vraagt wel om soms moeilijke gesprekken, met cliënten die al jarenlang in zorg zijn en die gewend en gehecht zijn aan een bepaalde tijd.
Alhoewel: we doen ook regelmatig aannames zonder het écht aan een cliënt voor te leggen. Terwijl zij misschien liever op een ander moment geholpen worden door het vaste team, dan tijdens een piekmoment door een gehaaste, of zelfs externe medewerker. Of al jarenlang de wekker zetten voor de wijkverpleging, omdat jaren geleden dat plekje om 8.15u vrij was (maar het helemaal niet erg zouden vinden om een paar keer per week uit te slapen). Kortom: hier ligt een grote kans om patronen te doorbreken.
‘Sommige cliënten wisten niet eens dat we ook zorg in de middag en avond aanbieden.’
– Wijkverpleegkundige, regio Rotterdam-Rijnmond
‘Wij hadden een cliënt met een grote zorgvraag die van de avond naar de ochtend was verplaatst. Toen we het gesprek aangingen en aangaven dat hij in de avond steeds dezelfde gezichten zou zien, koos de cliënt toch voor de avond. Hierdoor hoeven we ook minder flexers in te zetten, dat is fijn voor collega’s én cliënten.’
– Wijkverpleegkundige, regio Brabant
Verandering komt van binnenuit
Om dit te bereiken is draagvlak in het team nodig. Uit ons RoosterBooster programma blijkt dat meer dan de helft van de medewerkers langere diensten wil werken, om minder vaak naar werk te hoeven komen. Maar de soms schurende gesprekken die daarvoor nodig zijn kunnen verandering in de weg staan. Want een deel van de medewerkers vindt het helemaal niet erg om na een ochtend werken weer vrij te zijn. Of denkt dat lange diensten fysiek veel te zwaar zijn, en houdt daarom liever vast aan het bekende. Of voelt zich simpelweg niet in staat om gesprekken over het verschuiven van zorg met cliënten te voeren. Het gesprek over langere diensten en verschuiven van zorg moet dus zowel in het team als met de cliënten worden gevoerd. Want op de korte termijn is het toch vaak makkelijker om te blijven doen wat je deed, ook al knelt dit aan alle kanten.
‘Ik merk dat heel veel collega’s liever vasthouden aan iets wat niet werkt, dan dat ze met iets gaan werken wat ze niet kennen.’
– Planner, regio Utrecht
‘Wij houden de korte diensten in stand voor een klein aantal medewerkers dat niet anders wil, maar daardoor moeten mensen die liever lange diensten werken soms ook korte diensten draaien.’
– Leidinggevende, regio Utrecht
Van inzicht naar actie
Daarom is het belangrijk te starten met de feiten. Want ondanks de vele kleine contracten, zien we toch dat 3 op de 10 medewerkers 28 uur of meer per week werkt. Als er dan geen, of niet genoeg lange diensten beschikbaar zijn, betekent dit dat medewerkers óf heel vaak moeten komen, óf min-uren opbouwen. Klinkt paradoxaal: aan de ene kant zien we groeiende tekorten, en staan we te springen om personeel. Terwijl de medewerkers die nu in de wijk werken geen groot contract kunnen krijgen, omdat dit niet op een gezonde manier in het rooster past. Vaak hangt dit ook nog samen met de functie. Zo hebben helpenden over het algemeen de kortste diensten, waardoor soms zelfs vanuit de werkgever wordt bepaald dat zij maximaal 24 uur per week mogen werken omdat ze anders te vaak moeten komen. Daar komt nog bovenop dat regelmatig gebruik wordt gemaakt van externe medewerkers (zoals uitzendkrachten of zzp’ers) omdat we cliënten het liefst allemaal tijdens de piekmomenten helpen. En dus heel veel medewerkers tegelijkertijd nodig hebben. Ervaring leert dat het dienstenpatroon vaak een oorzaak, maar ook een deel van de oplossing is voor gezonde roosters.
‘Het bepalen van het dienstenpatroon is ingewikkeld: de wijkverpleegkundige weet of er cliënten zijn, de planner weet of er een poppetje is en de manager moet het goedkeuren.’
– Planner, regio Brabant
Maar om écht tot rust in de roosters te komen, moet je een eerlijk beeld hebben van de uitdaging, en dan met name hoe groot die is. Roosters worden uitgebracht met openstaande diensten, en planners zijn dagelijks bezig met het vullen van gaten en brandjes blussen. Leidinggevenden weten wel dát ze personeelstekorten hebben, maar hebben weinig zicht op hoeveel ze tekort komen (zie kader). En wijkverpleegkundigen krijgen de opdracht om zorg aan te nemen, ook als al lang duidelijk is dat het vaste team de huidige diensten niet rond krijgt. Door beter inzicht in de cijfers kun je gerichter sturen, en uiteindelijk slimmer plannen. Maar daarvoor is een duidelijke visie vanuit de organisatie nodig, waarbij teams af en toe een pas op de plaats kunnen zetten om de basis op orde te krijgen, bijvoorbeeld door een tijdelijke cliëntstop.
‘We hebben routes en zorg afgeschaald, een groot percentage van de uren, in 2 maanden tijd. Omdat we voor de zomer moesten stoppen met inzet van zzp’ers en uitzendkrachten. Stoppen met zzp’ers bracht heel veel rust, cliënten waren erg tevreden. Ze zagen continu dezelfde gezichten en er werden minder fouten gemaakt, want er kwamen vaste personeelsleden die allemaal toegang hebben tot het systeem en die weten hoe het werkt. Ook meer rust binnen het team. Mensen waren zelfs bereid om meer te werken omdat ze meer rust hadden’
– Planner, Regio Zuid-Holland
Beter inzicht in de uren geeft meer grip op de uren waar je op moet sturen
In ons RoosterBooster programma zagen we dat 21 van 28 wijkteams structureel uren tekort komen, kijkend naar gevraagde uren in de diensten ten opzichte van inzetbare uren van medewerkers. En niet zo’n beetje ook: gemiddeld 14% aan benodigde uren*
Om een orde van grootte te geven: teams met ongeveer 12 medewerkers leveren gemiddeld ongeveer 200 uur aan zorg in het dienstenpatroon
- 4% van 200 uur betekent: zo’n 28 uur per week tekort
- gerekend met de gemiddelde dienstduur van 5,5 uur, betekent dat 28 / 5,5 = 5 openstaande diensten per week!
* Benodigde uren zijn alle uren die per week worden ingeroosterd in het dienstenpatroon; inzetbare uren van medewerkers zijn berekend als contracturen met aftrek van vakantie, opleiding en verzuim zoals begroot door de organisatie.Dit is vaak rond de 80% van de contracturen, oftewel: 24 uur op contract betekent gemiddeld 24 x 0,8= ~19 uur per week inzetbaar.
Beter inzicht in hoe het team ervoor staat geeft motivatie en richting om te veranderen. Vanuit ons programma zagen we dan ook dat 80% van de deelnemers na afloop beter weet wat het dienstenpatroon eigenlijk betekent voor de roosters, en of het (nog) passend is voor het vaste team. Daar is geen ingewikkelde nieuwe roostersoftware voor nodig, maar een duidelijke vertaling van de cijfers naar een praktische conclusie. En uiteindelijk heeft 70% van de deelnemers veranderingen doorgevoerd in de dienstenpatronen en roosters. Zo zoekt het ene team meer de samenwerking op met het buurteam, en plant een gezamenlijke flexroute om nieuwe cliënten in te kunnen plaatsen en vanuit daar door te plannen naar vaste routes. Een ander team schaalt in het weekend twee diensten af, om minder weekenden te hoeven werken en diensten door de week te kunnen verlengen met de verschoven zorg. Een derde team gaat van acht korte ochtenddiensten naar zes langere dagdiensten, met verschoven zorg en andere (indirecte) taken in de middag. Oftewel: veranderingen kunnen klein of groot zijn, afhankelijk van de startpositie en knelpunten van het team.
‘Ik ben de hele dag bezig met: waar haal ik iemand voor morgen vandaan? Morgenochtend is nu het verhaal, morgenavond zien we dan wel weer.’
– Planner, regio Zuid-Holland
Alle neuzen dezelfde kant op
Verandering kost tijd, en een lange adem. Het kan zijn dat cliënten die met veel moeite naar een ander moment in de route zijn verplaatst, twee weken later ineens weer in de ochtend geholpen worden. Want de rug recht houden als er toch weer een plekje is vrij gekomen, is soms nog lastiger dan het eerste gesprek aangaan. Terwijl juist dat doorzetten zo belangrijk is voor écht resultaat.
Dit proces vraagt om uitzoomen, en buiten de waan van de dag kijken naar het grotere plaatje. Om duurzaam veranderingen door te voeren is het dus essentieel dat alle neuzen dezelfde kant op staan en dat het team zorgvuldig wordt meegenomen in waarom veranderen nodig is. Goed uitleggen wat anders werken oplevert helpt: voor medewerkers minder opkomsten en een fijner rooster, voor cliënten meer vaste gezichten en betere kwaliteit van zorg, voor organisaties hogere medewerkerstevredenheid, minder inzet van externen en tevredener cliënten.
‘Ik merk dat mensen nu komen met: ‘joh, kom ik wel aan mijn uren, want ik heb nu ineens twee dagen vrij. Komt dat wel goed? Dan zeg ik: ‘ja, dat komt goed want je hebt langere diensten”
– Planner, regio Zuid-Holland
Maar het vraagt ook wat van de organisatie, namelijk om keuzes durven te maken voor een toekomstbestendige wijkverpleging. Oók als dat vraagt om een investering op de korte termijn, door bijvoorbeeld tijdelijk ‘nee’ te zeggen tegen nieuwe cliënten omdat teams de roosters niet meer rond krijgen. En soms vraagt het om een kritische blik op het huidige beleid, en het lef om het anders te gaan doen. Want slimmer plannen leidt tot rust in de roosters en is daarmee een randvoorwaarde voor goed werkgeverschap.
De belangrijkste geleerde lessen van 5 jaar ervaring in de wijkverpleging:
Werk aan langere diensten.
Gezonde roosters beginnen bij het dienstenpatroon. Door langere diensten te maken hoeven medewerkers minder vaak naar werk te komen, wat zorgt voor rust in de roosters.

Maak inzichtelijk waar het knelt.
Een ander dienstenpatroon betekent vaak: anders werken. Maar anders werken vergt een cultuuromslag en een omslag in het denken – het helpt om goed inzichtelijk te maken waarom anders werken nodig is, maar vooral ook wat het oplevert.

Betrek de juiste spelers.
Niet alleen de planner, maar juist ook de manager en het team zelf spelen een cruciale rol in het roosteren! Betrek het team bij aanpassingen in de dienstenpatronen om draagvlak te creëren. Een gedragen beeld over waar je naartoe werkt, motiveert medewerkers om de (soms lastige) gesprekken met cliënten en met elkaar te voeren.

Houd een rechte rug.
Om langere diensten ook echt in stand te houden, is het essentieel om de ingezette koers vast te houden. Zorg dat iedereen dezelfde afspraken volgt en wees consequent. Dit is belangrijk om te voorkomen dat de zojuist verplaatste zorg weer naar de ochtend wordt verplaatst, zo gauw er een gaatje valt in de route.

Focus op waar je invloed op hebt (en dat is meer dan je denkt!).
In onze aanpak kijken we naar de lagen waar we zelf invloed op kunnen uitoefenen: de cliënt, de medewerker, het team en de manager. Het kan heel verleidelijk zijn om te wijzen naar alle (systemische) zaken die eerst op orde moeten zijn, voordat je zelf in actie komt. Maar in de wijkverpleging heb je juist zélf heel veel invloed op hoe je het werk – en daarmee de roosters – organiseert.

Durf ‘nee’ te zeggen.
Dit kan zijn: ‘nee’ zeggen tegen een cliënt die de wens heeft om op een bepaalde tijd geholpen te worden (maar een ander moment is wel mogelijk). Maar ook een ‘nee’ tegen nieuwe cliënten is soms nodig, om de basis op orde te krijgen binnen de teams. De organisatie moet daarom stelling durven nemen, met het oog op toekomstbestendige teams en zorg.
Wil je meer weten over onze roosteraanpak (voor alle zorgsectoren)?
-
Lees meerWaarom het belasting- en toeslagenstelsel eenvoudiger moet
Veel medewerkers twijfelen of contractuitbreiding financieel wel de moeite waard is. Die twijfel is begrijpelijk. Het is op dit... -
Lees meerHet Potentieel Ontsluiten bij Opella: door langere diensten meer rust en stabiliteit in de roosters van de wijkverpleging
Hoe organiseer je de wijkverpleging zo dat de beschikbare capaciteit goed wordt benut én medewerkers op een prettige manier... -
Lees meerDuurzaam anders werken bij Careaz
Duurzaam anders werken in de VVT oktober 2026 Hoe kunnen we het werk in de ouderenzorg zo organiseren dat...